Fot. Darek Firlej.

Choroby ryb akwariowych – dziurawica

Dziurawica (dziurawka) jest chorobą typową dla ryb pielęgnicowatych. Najczęściej występuje u przedstawicieli rodzajów: Symphysodon, Pterophyllum, Geophagus, Satanoperca, Cichlasoma, Uaru, Acarichthys, Astronotus, Mesonauta, Heros, Tilapia, Pelvicachromis oraz u rozmaitych gatunków pielęgnic z Malawi i Tanganiki. W literaturze określa się ją również mianem heksamitozy (nie do końca słusznie) lub anglojęzycznym skrótem HITH (pochodzącym od słów hole in the head, czyli „dosłownie dziura w głowie”).

OBJAWY: objawy dziurawicy są stosunkowo specyficzne i łatwe do rozpoznania. Na głowie chorej ryby (najczęściej na czole lub w okolicach oczu) powstają dobrze widoczne otwory, z których sączy się żółtawy śluz. Początkowo są nieduże (0,5–1 mm średnicy), ale z biegiem czasu szybko się powiększają tworząc głębokie, częściowo wypełnione śluzem jamy. Wtórnie wdają się w nie infekcje grzybicze i bakteryjne. Ryby są osłabione. W zaawansowanym stadium choroby otwory powstają nie tylko na głowie, ale również na bokach ryby wzdłuż linii nabocznej. To stadium choroby określa się niekiedy anglojęzycznym skrótem FHLLE (freshwater head and lateral line erosion). Nieleczona dziurawica prowadzi do śmierci ryby.

CZYNNIK SPRAWCZY: przyczyna choroby nie jest do końca jasna. Dawniej uważano, że jej sprawcami są wiciowce z rodzajów Hexamita i Spironucleus. Pasożyty te, osiedlając się w jelitach ryb, utrudniają im przyswajanie składników pokarmowych, takich jak wapń, fosfor i witamina D. W rezultacie w organizmie zwierzęcia występują ich niedobory, co osłabia jego zdolności obronne. Klasycznymi objawami inwazji (obok ewentualnych dziur w głowie) są: utrata apetytu, wychudzenie ryb, zaczerwieniony odbyt, galaretowate, ciągnące się odchody oraz blade skrzela. Wielu badaczy twierdzi jednak, że dziurawica nie jest (lub nie zawsze bywa) wywoływana przez wiciowce. Ich zdaniem głównym czynnikiem powodującym rozwój choroby są niewłaściwe warunki panujące w zbiorniku, a – przede wszystkim – „stara woda”, zawierająca duże ilości metabolitów, i brak higieny wynikający z zaniechania podmian wody, niedostatecznej filtracji i nieregularnego czyszczenia podłoża. Kolejnym czynnikiem sprawczym ma być niewłaściwa, zbyt uboga lub jednostajna dieta. Niektórzy specjaliści sugerują, że dziurawica szczególnie często występuje u dużych pielęgnic karmionych żywymi rybami zawierającymi tiaminazę (enzym rozkładający tiaminę, co prowadzi do niedoborów witaminy B1). Teoria ta nie została jednak potwierdzona. Ostatnim z czynników sprzyjających chorobie ma być stres (ulegają jej ryby o niskiej pozycji w hierarchii, prześladowane przez inne). Niektórzy sugerują również, że na dziurawicę zapadają przede wszystkim osobniki stare o naturalnie obniżonej odporności.choroby ryb akwariowych dziurawica

LECZENIE: obecnie przyjmuje się, że leczenie dziurawicy powinno opierać się przede wszystkim na poprawie warunków bytowych ryb w połączeniu z łagodzeniem skutków wtórnych infekcji bakteryjnych i grzybiczych. W pierwszym rzędzie należy więc dokładnie wyczyścić akwarium i dokonać dużej podmiany wody. Wskazane jest zintensyfikowanie filtracji, szczególnie filtracji biologicznej. Należy również radykalnie zmienić ich dietę. Ryby powinny być karmione możliwie urozmaiconym pokarmem właściwym dla danego gatunku. Wskazane jest również suplementowanie pokarmy preparatami multiwitaminowymi dla ryb. W celu łagodzenia wtórnych infekcji bakteryjnych zaleca się dodanie do wody akwarystycznego preparatu przeciwbakteryjnego. Wskazane jest również zastosowanie sterylizatora UV–C dla zmniejszenia ilości bakterii i grzybów w wodzie. W przypadku podejrzenia zakażenia ryb wiciowcami (tj. wtedy, gdy poza dziurami w głowie ryby występują inne opisane wyżej objawy) zaleca się kurację metronidazolem. Lek ten podaje się w ilości 2–3 tabletek na każde 100 l wody. Przed podaniem zaleca się rozpuścić tabletki w szklance wody (rozpuszczają się dość trudno, warto je przedtem pokruszyć) i wlać uzyskany roztwór bezpośrednio do akwarium (metronidazol nie jest groźny dla bakterii nitryfikacyjnych, nie trzeba więc obawiać się destabilizacji równowagi biologicznej w zbiorniku). Równolegle, przez 2–3 tygodnie, co trzeci dzień zaleca się podawanie metronidazolu rybom w postaci doustnej. W tym celu pół tabletki leku rozpuszcza się w kilku mililitrach wody i miesza z rozmrożonym pokarmem (ochotka, serce wołowe, rureczniki). Tak przygotowany posiłek należy odstawić na pół godziny, żeby dobrze nasiąknął, po czym podać rybom. UWAGA! Leczenie dziurawicy, zwłaszcza w postaci zaawansowanej, jest procesem długotrwałym i mogą upłynąć tygodnie, a nawet miesiące, zanim ryby odzyskają zdrowie. (red)