Złote rybki zna praktycznie każdy. Szczególnie podobają się dzieciom oraz… przedstawicielkom płci pięknej. A jednak oferowane u nas powszechnie w handlu „welonki” czy „teleskopy” mają w rzeczywistości niewiele wspólnego ze swymi rasowymi odpowiednikami. Tajemnicą poliszynela jest bowiem fakt, że tych prawdziwie rasowych, zgodnych ze wzorcem, „rodzi się” niezwykle mało. Pozostałe to odrzuty z hodowli, które trafiają do naszych hurtowni i są oferowane w cenie kilku czy kilkunastu złotych. Przemyślni Azjaci produkują również całą masę różnobarwnych „kundelków” przeznaczonych głównie na eksport do Europy. Rasowe złote rybki różnią się od nich niczym dzień od nocy – osiągają też znacznie wyższe ceny i są dość trudno dostępne. Poniżej przedstawiamy najpopularniejsze rasy tych stworzeń.

    Informacje ogólne

    Pochodzenie: formy hodowlane, niespotykane w naturze, wywodzące się od azjatyckiego karasia srebrzystego odmiany złocistej.

    Akwarium: min. 200 l. Na jedną dorosłą złotą rybkę musi przypadać co najmniej 15–20 l wody. Oświetlenie stosunkowo jasne. Bardzo wydajna filtracja i napowietrzanie. W charakterze podłoża drobny, miękki piasek kwarcowy, ew. idealnie okrągły, pozbawiony ostrych krawędzi żwirek. Jako elementy dekoracyjne niewielkie otoczaki o okrągłych, nie kaleczących krawędziach. W żadnym wypadku nie należy stosować ostrych, postrzępionych kamieni i fragmentów skał, które mogłyby prowadzić do otarć skóry ryb często kończących się infekcjami bakteryjnymi lub grzybiczymi. Wskazane jest posadzenie mocnych, odpornych na podgryzanie roślin. Woda ciepła (20–25ºC), choć stopniowo przyzwyczajane ryby mniej wrażliwych odmian można pielęgnować nawet w 15ºC. Odczyn i twardość wody mają mniejsze znaczenie.

    Pokarm: zaleca się podawanie wyłącznie suchych pokarmów dobrej jakości przeznaczonych specjalnie dla złotych rybek. Nie należy podawać ciężkostrawnych larw ochotki ani rureczników których trawienie u wyselekcjonowanych odmian bywa mało efektywne (przekarmianie tego typu pokarmami może prowadzić do występowania groźnych, nieuleczalnych chorób!). Jako urozmaicenie można podawać od czasu do czasu trochę mrożonego wodzienia lub czarnej larwy komara. Ważny jest też dodatek pokarmów roślinnych (ich składniki znajdują się też w suchych pokarmach dla złotych rybek) w postaci mrożonek (groszek, szpinak) lub płatkowanych. Niektóre egzemplarze chętnie zjadają też świeże lub parzone liście sałaty. Złote rybki są bardzo żarłoczne, ale nie wolno ich przekarmiać. Najlepiej podawać im niewielkie ilości pokarmu dwukrotnie w ciągu dnia. W handlu dostępne są specjalne pokarmy dedykowane dla poszczególnych odmian złotych rybek, np. dla orandi ranchu intensyfikujące ich ubarwienie i przyspieszające wzrost narośli na głowie.

    Uwaga!!! Mimo głęboko zakorzenionych stereotypów żadna odmiana złotej rybki nie nadaje się do przetrzymywania w małych, kilkudziesięciolitrowych kulach!!! To ruchliwe, okazałe zwierzęta osiągające spore rozmiary i próby ich pielęgnacji w zbyt ciasnych akwariach są po prostu barbarzyństwem!!! Zawsze starajmy się wytłumaczyć to kupującym i – jeśli akwarium klienta jest zbyt małe dla złotych rybek – zaproponujmy w zamian inne ryby, które zadowolą się mniejszym zbiornikiem.

    Welon (Veiltail)

    Długość: <20 cm

    Charakterystyka: ryba spokojna i towarzyska, ale bardzo delikatna. Podobnie jak wszystkie inne złote rybki powinna być pielęgnowana w zbiorniku przeznaczonym wyłącznie dla przedstawicieli swego gatunku, a jeszcze lepiej – wyłącznie dla welonów, ew. w towarzystwie orand i perłołusek.

    Opis: ryby odznaczają się krótkim, jajowatym ciałem z wysoką, noszoną pionowo płetwą grzbietową oraz bardzo długą, podwójną, swobodnie zwieszająca się płetwą ogonową. Taki wygląd umożliwiają jej cienkie, giętkie promienie. Im jest ona dłuższa w stosunku do długości tułowia, tym lepiej. Zwykle najpiękniejsza staje się w 3. lub 4. roku życia ryby. Występują zarówno formy barwne o metalicznych łuskach (jedno– lub wielobarwne), jak i calico (co najmniej dwubarwne z szaroczarnym cętkowaniem).

    Uwagi: odmiana uzyskana w Stanach Zjednoczonych na przełomie lat 20–tych i 30–tych XX w. Rasowe, idealnie spełniające wymagania wzorca osobniki są bardzo rzadkie (ich selekcja należy do trudnych i skomplikowanych). Oferowane powszechnie w Polsce jako „welony” ryby nie mają z nimi wiele wspólnego (są mieszańcami różnych odmian).

    Welon (Veiltail)
    Welon (Veiltail)

    Ryukin („welon”)

    Długość: <20 cm

    Charakterystyka: ryba spokojna i towarzyska, ale bardzo delikatna.

    Opis: ciało jest masywne, silnie wygrzbiecone i wybrzuszone, tak, że oglądane z boku ma kształt niemal romboidalny. Płetwa ogonowa podwójna, charakterystycznie podzielona. U rasowych egzemplarzy płetwa grzbietowa powinna być noszona wyprostowana pionowo, zaś nasada płetwy ogonowej zauważalnie pogrubiona. Ubarwienie ryb może być bardzo różne w zależności od formy barwnej. Spotykane są ryukiny czerwone, biało–czerwone, calico, brązowe, czarne itp. Najcenniejsze są okazy czerwone z białymi lub kremowymi plamami.

    Uwagi: niskiej jakości ryukiny masowo sprowadzane do Europy są często oferowane pod błędną nazwą „welonów”.

    Ryukin („welon”)
    Ryukin („welon”)

    Demekin (teleskop)

    Długość: <20 cm

    Charakterystyka: odmiana ta została wyhodowana specjalnie z myślą o podziwianiu ryb hodowanych w sadzawkach (poziome płetwy i wystające oczy są lepiej widoczne z góry). Gałki oczne demekinów są bardzo wrażliwe na wszelkie uszkodzenia mechaniczne. Dlatego też ryby te powinny być hodowane oddzielnie, nie zaleca się ich łączenia nawet z innymi odmianami złotych rybek.

    Opis: ciało romboidalne, bardzo mocno wygrzbiecone, wyjątkowo masywne z pękatym, jakby rozdętym brzuszkiem. Płetwa grzbietowa powinna być noszona pionowo do góry. Płetwy odbytowa i ogonowa powinny być podzielone na dwie części. U rasowych egzemplarzy płetwa ogonowa jest nieco wydłużona i noszona niemal poziomo, nieco rozchylona na boki. Podstawową cechą charakterystyczną demekina są jego oczy osadzone na wypukłych, wydłużonych guzkach, sprawiające wrażenie, jakby były przystosowane do wyglądania ponad powierzchnię wody (stąd polska nazwa). Guzki te zaczynają się kształtować między 3. a 6. miesiącem życia ryb, zaś ich pełny rozwój kończy się około 3. roku. Występuje wiele odmian barwnych, z których najczęściej spotykane to czerwona i calico. Najbardziej ceniona jest odmiana czarna. Bardzo ciekawa jest też forma zwana „pandą” ze srebrzystobiałym ciałem i czarnymi płetwami i oczami.

    Oranda

    Długość: 16–25 cm

    Charakterystyka: ryby łagodne i towarzyskie, powinny być hodowane w zbiorniku przeznaczonym specjalnie dla nich, ew. w towarzystwie innych ras złotych rybek.

    Opis: ciało krępe, lekko owalne z delikatnie wypukłym grzbietem oraz okrągłym brzuszkiem. Ryby odznaczają się pięknymi, „welonowo” wydłużonymi płetwami ogonowymi i wysokimi, sterczącymi płetwami grzbietowymi. Najbardziej imponujące są jednak ich głowy pokryte z wierzchu bąbelkowatymi naroślami zachodzącymi niekiedy na boki głowy, a u szczególnie wyselekcjonowanych okazów obrastające ją nawet w całości. Wyróżnia się wiele odmian barwnych. Do najciekawszych należą oranda calico, oranda czerwona– jednolicie pomarańczowoczerwona z nieco intensywniej ubarwionymi naroślami, oranda „stalowa” – dymnoszara ze srebrzyście połyskującymi łuskami, czarnymi naroślami i niemal czarnymi płetwami czy oranda „czekoladowa” o charakterystycznym, brązowawym kolorze. Do szczególnie chętnie kupowanych należy też oranda zwana „czerwonym kapturkiem”. Charakteryzuje się ona perłowobiałymi łuskami z cielistym połyskiem oraz krwistoczerwonymi naroślami na górnej części głowy (stąd nazwa) i delikatnymi, niemal przezroczystymi płetwami o czerwonawych promieniach.

    oranda calico
    Oranda calico
    czerwony kapturek
    Czerwony kapturek

    Ranchu

    Długość: <20 cm

    Charakterystyka: odmiana ta, wyhodowana przez Japończyków, należy do najdroższych form hodowlanych złotej rybki. W pełni rasowe osobniki są stosunkowo rzadkie i osiągają rekordowe ceny nawet kilkudziesięciu tys. dolarów za sztukę. Najlepiej trzymać je w oddzielnym, obszernym zbiorniku, ewentualnie łącząc z innymi, powoli pływającymi złotymi rybkami, takimi jak np. ryukiny.

    Opis: ciało beczkowate, z silnie wydętym brzuszkiem i łagodnie zaokrąglonym grzbietem pozbawionym płetwy grzbietowej. Nasada płetwy ogonowej gruba i mięsista, zaś sama płetwa podwójnie dzielona i karykaturalnie mała. Główną cechą charakterystyczną jest głowa: krótka, szeroka, w całości pokryta koralikowatymi naroślami tworzącymi wspaniałą „lwią grzywę”. Narośla te zaczynają powstawać stosunkowo późno, zwykle pod koniec drugiego roku życia, i rosną nieprzerwanie aż do śmierci ryby. Najbardziej rasowe okazy mają pokryte nimi nie tylko głowy, ale i karki. Wyróżnia się wiele odmian barwnych: czerwone, biało–czerwone, czarne, czarno–czerwone, itp.

    Ranchu
    Ranchu

    Chinschurin (perłołuska)

    Długość: <15 cm

    Charakterystyka: odmiana ta powstała stosunkowo późno, bo na przełomie XIX i XX w. Należące do niej ryby są wyjątkowo delikatne, zaś ich łuski podatne na urazy mechaniczne. Należy o tym pamiętać, zwłaszcza podczas ich odławiania (do tego celu można stosować tylko delikatne płócienne siatki i w żadnym wypadku nie powinno się brać tych ryb do ręki!). Łuski łatwo odpadają, zaś wyrastające na ich miejscu nowe są już zwyczajne, pozbawione perłowej wypukłości.

    Opis: ciało krępe i romboidalne w zarysie z podzieloną, welonowo wydłużoną płetwą ogonową. Cechą charakterystyczną są dekoracyjnie wydęte łuski. Na każdej z nich znajduje się guzek przypominający przepołowioną perłę, co sprawia, że ryba wygląda jakby nosiła zbroję. Znanych jest kilka odmian barwnych: czerwona, czerwono–biała, pomarańczowa oraz calico.

    Chinschurin (perłołuska)
    Chinschurin (perłołuska)

    Suihogon (pyzatka)

    Długość: <20 cm

    Charakterystyka: odmiana ta została wyhodowana specjalnie z myślą o przetrzymywaniu jej w sadzawkach. Pęcherze pod oczami ryb są bardzo delikatne i podatne na wszelkie urazy. Trzeba o tym pamiętać zarówno podczas ich przeławiania, jak i urządzania akwarium. W żadnym wypadku nie wolno również łączyć ich z innymi rybami, w tym nawet z innymi formami złotych rybek, pielęgnując wyłącznie w oddzielnych zbiornikach.

    Opis: ciało wydłużone, stosunkowo smukłe, pozbawione płetwy grzbietowej. Rozdwojone płetwy ogonowe osiągają ok. połowy długości ciała ryb. Najbardziej charakterystyczną cechą są oczy – umiejscowione na czubku głowy i skierowane prosto do góry. Pod każdym okiem występuje duży, balonowy pęcherz wypełniony płynem. Najczęściej spotykane jest ubarwienie pomarańczowoczerwone z białymi końcówkami płetw, choć spotyka się też inne formy kolorystyczne (np. czerwono–białe).

    Suihogon (pyzatka)
    Suihogon (pyzatka)

    Chotengan (niebowid)

    Długość: <15 cm

    Charakterystyka: na Dalekim Wschodzie niebowidy są bardzo popularne, chętnie trzymane w stawach i sadzawkach parkowych oraz w pobliżu świątyń. Ich hodowla jest stosunkowo trudna, wymaga cierpliwości i doświadczenia. Odmiana ta w akwariach powinna być pielęgnowana oddzielnie. W celu pełnego podziwiania piękna tych ryb zaleca się pielęgnować je w zbiornikach otwartych, tak, aby możliwa była ich obserwacja z góry.

    Opis: bardzo przypomina kształtem ciała ryby odmiany suihogon. W zasadzie różni się od nich tylko kształtem oczu. Zamiast wypełnionych płynem balonów otacza je silnie rozrośnięta skóra i tkanka łączna, oglądane od góry ryby sprawiają wrażenie, jakby nosiły okulary.

    Pompom (pompon)

    Długość: <15 cm

    Charakterystyka: bardzo rzadka odmiana wyhodowana w Chinach ok. 1900 r. Ryby łagodne i towarzyskie, powinny być hodowane w zbiorniku przeznaczonym specjalnie dla nich, ew. w towarzystwie innych ras złotych rybek.

    Opis: tuż przy otworach nosowych występują skierowane pionowo do góry dwie narośle przypominające pompony. Spotyka się formy barwne o metalicznym połysku łusek (najczęściej czerwone, białe, pomarańczowe lub stanowiące kombinację tych kolorów) oraz calico. Ryby te na Dalekim Wschodzie znane są jako „velvet ballegg fish”, zaś w Japonii określa się je mianem hanafusa.

    Pompom
    Pompom

    Opublikowano drukiem w miesięczniku ZooBiznes nr 6-7/2014 (6).